You are using an older browser. Most features of this Web Gallery are not available.

 

biografie

galeria obrazów

  

 

stanisław wyspiański (1869 - 1907)

stanisław wyspiański

Stanisław Wyspiański urodził się 15 stycznia 1869 w Krakowie na ulicy Krupniczej 14. Jego ojcem był rzeźbiarz - Franciszek Wyspiański, matką Maria z Rogowskich. Gdy miał siedem lat zmarła mu matka, ojciec nie potrafił się nim odpowiednio zająć, dlatego wychowywał się u wujostwa Stankiewiczów. Wyspiański uczył się w gimnazjum św. Anny w Krakowie, gdzie wykłady odbywały się w języku polskim, a dużą wagę przywiązywano do nauki historii Polski i historii literatury polskiej. W czasie pobytu w szkole zaprzyjaźnił się z Lucjanem Rydlem, Stanisławem Estreicherem. Pierwsze próby literackiego interpretacja dramatyczna obrazu Matejki Batory pod Pskowem w roku 1886. Rok później zapisał się na wydział filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego, a także rozpoczął studia malarskie w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, której dyrektorem był w tym czasie Jan Matejko. Za dobre wyniki w nauce, Matejko powierzył mu współudział w odnowieniu ołtarza w kościele Mariackim. Ulubioną techniką Stanisława Wyspiańskiego był pastel (wizerunki dzieci, portrety, Macierzyństwo). Zajmował się też grafiką (m.in. ilustracje do Iliady, winiety i układy graficzne tygodnika krakowskiego "Życie" oraz publikowanych własnych dramatów). W twórczości plastycznej Wyspiańskiego przeważał portret, w dziedzinie którego reprezentował ekspresjonizm (np. portrety Kazimierza Lewandowskiego i Lucjana Rydla 1898) i pejzaż (m.in. cykl widoków na Kopiec Kościuszki 1904-05). W wieku dwudziestu pięciu lat przeżywa miłość do Zofii Pietraszkiewiczówny, panny z dobrego domu. Oświadcza się jej, ale niestety ukochana odmawia. Powodzenie u kobiet miał zawsze, ze szczęściem w miłości bywało różnie. Gdy miał trzydzieści lat ożenił się z Teofilą Spytkówną, która

„ była prostą, wiejską kobietą bez wykształcenia. Duża, mocno zbudowana, lubiła się pięknie po krakowsku wystroić, robiła wrażenie ogólnie mocnej baby wiejskiej”

W roku 1890 artysta udał się w podróż zagraniczną po Europie – zwiedził Włochy, Szwajcarię Francję. Potem wyjechał do Paryża, gdzie sporo malował. W tym czasie zaczęły powstawać próby własnych dramatów: : Królowa Polskiej Koron i wstępne redakcje Legendy, Warszawianki, Daniela i Meleagra. Niebawem powrócił do Krakowa i tam zaczął się udzielać w Teatrze Miejskim pod dyrekcją Tadeusza Pawlikowskiego. Wkrótce na jego scenie rozwinął swoją twórczość dramatyczną. Nawiązał również współpracę z towarzystwem Sztuka, a w połowie 1898roku objął stanowisko kierownika artystycznego tygodnika Życie, w którym redaktorem naczelnym był Stanisław Przybyszewski. W roku 1899 ukazały się dramaty Protesilas i Laodamia, Klątwa i Lelewel, a w roku 1900 - Legion. W roku 1900 Wyspiański poślubił chłopkę Teodorę Teofilę Pytko. W listopadzie tegoż roku wziął udział w weselu swego przyjaciela Lucjana Rydla w Bronowicach. Na kanwie tego wydarzenia powstało słynne Wesele wydane w roku 1901, które przyniosło Wyspiańskiemu sławę i uznanie. Dwa lata później wydał trzy dzieła: Wyzwolenie, Achileis i Bolesław Śmiały. W następnym roku ukazało się nowe opracowanie Legendy (tzw. Legenda II), Noc listopadowa oraz Akropolis. W roku 1906 Wyspiański został profesorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, był także członkiem krakowskiej Rady Miejskiej. Ostatnie lata życia upłynęły mu w straszliwych męczarniach. Wyspiański chorował przez wiele lat i zmarł na nieuleczalną wówczas kiłę w 1907 roku. Ostatnie spotkanie z pisarzem tak relacjonowała Stanisława Wysocka:

„Nareszcie wtoczono go na wózku - ubranego w serdak i widocznie świeżo przyczesanego i umytego. Bolesny to był widok: twarz zniekształcona przez zapadnięcie się chrząstki nosowej- figurka wychudzona, maleńka- wymowa bełkocąca. Ale za to jaka świeżość umysłu”

Pogrzeb odbył się 2 grudnia w Kościele Mariackim, a złożenie trumny w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie. 8 grudnia, w numerze 21 "Literatury i Sztuki", poświęconym pamięci Wyspiańskiego, Henryk Opieński opublikował po raz pierwszy tekst "Daniela" opatrując go uwagą: "Nieznany utwór Wyspiańskiego".


 

stanisław wyspiański

stanisław wyspiański

do biografii